Zasiłek chorobowy z ZUS – wszystko, co powinieneś wiedzieć, zanim zachorujesz

Wielu osobom zasiłek chorobowy kojarzy się wyłącznie z etatem, tymczasem z podobnego wsparcia mogą skorzystać także osoby prowadzące własną działalność gospodarczą. W tym artykule wyjaśniamy, komu i na jak długo przysługuje zasiłek chorobowy, ile faktycznie wynosi w 2026 roku oraz co zrobić, gdy choroba trwa dłużej, niż okres zasiłkowy.

Czym jest zasiłek chorobowy i komu przysługuje

Zasiłek chorobowy to świadczenie pieniężne, które ma zrekompensować utratę dochodu w czasie, gdy z powodu choroby lub wypadku nie można wykonywać obowiązków zawodowych. Wypłaca je Zakład Ubezpieczeń Społecznych (lub pracodawca, działając jako płatnik zasiłków w imieniu ZUS).

Warunkiem otrzymania świadczenia jest podleganie ubezpieczeniu chorobowemu. Dla części osób jest ono obowiązkowe, dla innych – dobrowolne. Do pierwszej grupy należą przede wszystkim pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę.

Inaczej wygląda sytuacja osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, zleceniobiorców czy osób współpracujących przy prowadzeniu firmy. Dla nich ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Oznacza to, że aby móc liczyć na zasiłek w razie choroby, trzeba samodzielnie zgłosić się do tego ubezpieczenia i terminowo opłacać składkę. Jej wysokość wynosi 2,45% podstawy wymiaru składek. Rezygnacja z tego ubezpieczenia lub zaległości w opłacaniu składki, oznaczają brak prawa do zasiłku chorobowego.

Zasiłek chorobowy, a okres wyczekiwania

Samo przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego nie oznacza, że w razie choroby od razu można liczyć na zasiłek. Przepisy przewidują tak zwany okres wyczekiwania, czyli czas, przez który trzeba nieprzerwanie podlegać ubezpieczeniu, zanim nabędzie się prawo do świadczenia:

– dla osób objętych ubezpieczeniem obowiązkowym, okres wyczekiwania wynosi 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia,

– dla osób objętych ubezpieczeniem dobrowolnym okres wyczekiwania wynosi 90 dni.

Od tej zasady istnieją wyjątki. Prawo do zasiłku bez okresu wyczekiwania przysługuje między innymi absolwentom szkół lub uczelni, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od zakończenia nauki, a także osobom, których niezdolność do pracy powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy.

Zasiłek chorobowy na etacie

Podstawowy zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy wymiaru. Podstawą wymiaru jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto z ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Podstawę pomniejsza się o kwotę odpowiadającą 13,71% tego wynagrodzenia.

W niektórych sytuacjach zasiłek jest wyższy i wynosi 100% podstawy wymiaru. Dotyczy to m.in.: niezdolności do pracy przypadającej na okres ciąży, niezdolności powstałej wskutek wypadku w pracy, w drodze do pracy lub z pracy, a także sytuacji związanych z oddawaniem komórek, tkanek lub narządów.

Ustawodawca zagwarantował, że podstawa wymiaru zasiłku nie może być niższa niż wynagrodzenie minimalne pomniejszone o wspomniane 13,71%, niezależnie od tego ile faktycznie zarabiał dany pracownik. Oznacza to, że przy standardowej stawce 80% dzienna kwota zasiłku dla pełnego etatu wynosi około 110 zł brutto.

Osoby zarabiające więcej mogą oczywiście liczyć na wyższy zasiłek – jest on bowiem wprost proporcjonalny do wcześniejszych zarobków. Co ważne, do podstawy wymiaru wlicza się:

– wynagrodzenie zasadnicze,

– premie,

– dodatki,

– nagrody regularnie wypłacane w okresie poprzedzającym chorobę.

O ile były od nich odprowadzane składki na ubezpieczenie chorobowe.

Zasiłek chorobowy przy samozatrudnieniu

W przypadku osób prowadzących JDG wyliczenia procentowe (80 i 100% podstawy) pozostają takie same. Różnica polega na tym, jak ustala się samą podstawę wymiaru.

W przypadku przedsiębiorcy podstawą nie jest rzeczywisty dochód z działalności, a zadeklarowana kwota, od której opłaca składki na ubezpieczenia społeczne. Oznacza to, że dwóch przedsiębiorców osiągających identyczny dochód może otrzymać zasiłek chorobowy w innej wysokości.

W 2026 roku przedsiębiorcy mają do wyboru kilka wariantów opłacania składek. Przy opłacaniu składek preferencyjnych ZUS, gdzie podstawą jest 30% minimalnego wynagrodzenia, czyli 1441,80 zł brutto, zasiłek chorobowy wynosi około 995 zł brutto miesięcznie. Z kolei osoby opłacające pełne, standardowe składki, gdzie podstawą jest 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, czyli 5652 zł brutto, mogą liczyć na zasiłek rzędu około 3901 zł brutto miesięcznie. Za każdy dzień choroby przysługuje jedna trzydziesta część podstawy wymiaru zasiłku, niezależnie od tego ile dni ma dany miesiąc kalendarzowy.

Przedsiębiorca pobierający zasiłek chorobowy ma prawo proporcjonalnie pomniejszyć składki ZUS za okres, w którym korzystał ze świadczenia (nie dotyczy to składki zdrowotnej, która jest niepodzielna).

Jak długo można pobierać zasiłek chorobowy

Standardowo zasiłek chorobowy przysługuje przez maksymalnie 182 dni (okres zasiłkowy). Dłużej, bo 270 dni można pobierać zasiłek chorobowy, gdy niezdolność do pracy spowodowana jest gruźlicą oraz gdy przypada na okres ciąży.

Do okresu zasiłkowego wlicza się:

– wszystkie okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy,

– okresy kolejnych niezdolności do pracy, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 60 dni.

Innymi słowy, krótkie okresy przerwy między zwolnieniami (poniżej 60 dni) powodują, że okresy zwolnienia sumują się i traktowane są jako jeden, ciągły okres zasiłkowy. Dopiero przerwa dłuższa niż 60 dni rozpoczyna nowy, odrębny okres zasiłkowy.

Osoby zmagające się z przewlekłą chorobą powinny na bieżąco monitorować, ile dni z limitu zostało już wykorzystanych, aby uniknąć sytuacji, w której nagle wsparcie finansowe z ZUS się kończy.

Co dalej, gdy choroba trwa dłużej

Zdarza się, że mimo wykorzystania pełnego okresu zasiłkowego, stan zdrowia wciąż nie pozwala na powrót do pracy. W takiej sytuacji z pomocą przychodzi świadczenie rehabilitacyjne.

Świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje automatycznie. Warunkiem jego przyznania jest ocena lekarza orzecznika ZUS, który musi stwierdzić, że dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy.

Wysokość świadczenia rehabilitacyjnego, jest obliczana na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy przed powstaniem niezdolności do pracy. Przez pierwsze trzy miesiące pobierania świadczenia wynosi 90% podstawy. Po tym czasie stawka obniża się do 75% podstawy za pozostały okres. Wyjątkiem jest sytuacja, w której niezdolność do pracy powstała wskutek wypadku przy pracy, choroby zawodowej lub przypada na okres ciąży – wtedy świadczenie przez cały czas wynosi 100% podstawy wymiaru.

Świadczenie rehabilitacyjne można pobierać maksymalnie przez 360 dni. Może zostać przyznane jednorazowo albo w częściach, w zależności od decyzji lekarza orzecznika.

Jeżeli po wykorzystaniu świadczenia rehabilitacyjnego stan zdrowia wciąż nie pozwala na podjęcie pracy, warto rozważyć ubieganie się o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Renta przysługuje osobom, u których lekarz orzecznik ZUS stwierdził trwałą lub długotrwałą niezdolność do pracy.

Podsumowanie

Zasiłek chorobowy z ZUS to świadczenie, którego wysokość i zasady przyznawania różnią się w zależności od formy zatrudnienia. Pracownicy etatowi mogą liczyć na świadczenie ściśle powiązane z ich rzeczywistymi zarobkami. Dla przedsiębiorców wysokość zasiłku chorobowego jest uzależniona od zadeklarowanej podstawy składek, a nie rzeczywistych dochodów.

Warto pamiętać o limicie 182 lub 270 dni pobierania zasiłku chorobowego. W razie przedłużającej się choroby istnieje możliwość ubiegania się o świadczenie rehabilitacyjne, które nie jest automatycznie przyznawane po zakończeniu okresu zasiłkowego. Jeśli niezdolność do pracy jest trwała lub długotrwała warto wystąpić o rentę.